Ile trwa proces o stwierdzenie nieważności małżeństwa kościelnego?

„Ile trwa rozwód kościelny?” to jedno z najczęściej zadawanych pytań przed rozpoczęciem postępowania. Niestety nie istnieje jedna liczba, która pozwalałaby uczciwie odpowiedzieć każdej osobie: sześć miesięcy, rok albo dwa lata.

Czas procesu o “stwierdzenie nieważności małżeństwa” zależy od rodzaju postępowania, liczby i dostępności świadków, konieczności powołania biegłego, aktywności stron, obciążenia konkretnego sądu oraz tego, czy po wydaniu wyroku zostanie wniesiona apelacja.

Kodeks Prawa Kanonicznego zawiera jednak ważną normę dotyczącą sprawności postępowania. Kan. 1453 stanowi, że sądy powinny dążyć do jak najszybszego zakończenia spraw, przy zachowaniu wymogów sprawiedliwości, oraz aby postępowanie w pierwszej instancji nie przedłużało się ponad rok, a w drugiej ponad sześć miesięcy. 

Nie należy traktować tego jednak jako gwarancji, że każdy proces zakończy się dokładnie w ciągu dwunastu miesięcy.

To norma wskazująca oczekiwany kierunek sprawności postępowania, a nie termin powodujący automatyczne zakończenie sprawy po roku.

Zwykły proces rozpoczyna się od złożenia skargi powodowej. Jeżeli wikariusz sądowy uzna, że posiada ona podstawę, przyjmuje ją i przekazuje odpowiednie informacje obrońcy węzła oraz – jeżeli skarga nie została podpisana przez oboje małżonków – stronie pozwanej. Następnie ustalana jest formuła wątpliwości, czyli w praktyce określenie, z jakiej podstawy lub podstaw ważność małżeństwa będzie badana. 

Kolejnym etapem jest gromadzenie materiału dowodowego. Mogą zostać przesłuchane strony i świadkowie, zgromadzone dokumenty, a w określonych sprawach sąd korzysta również z pomocy biegłego. Przy sprawach dotyczących niektórych problemów natury psychicznej korzystanie z opinii specjalistycznej jest wprost przewidziane przez prawo. 

Po zakończeniu gromadzenia dowodów następuje publikacja akt w zakresie określonym prawem, strony otrzymują możliwość wykonania swoich uprawnień procesowych, sprawa jest zamykana na etapie dowodowym, a następnie następuje przygotowanie do wydania wyroku. 

Jeżeli wyrok po raz pierwszy stwierdza nieważność małżeństwa i nie zostanie skutecznie zaskarżony w przewidzianym terminie, może stać się wykonalny bez konieczności automatycznego potwierdzania przez drugi sąd. 

Istnieje także proces skrócony przed biskupem, ale nie każda sprawa może zostać przeprowadzona w takim trybie. Prawo stawia określone warunki, między innymi wymóg zgodnego udziału stron oraz występowania okoliczności i dowodów pozwalających na bardziej oczywistą ocenę nieważności bez rozbudowanego dochodzenia. 

Z tego powodu reklamy obiecujące „rozwód kościelny w kilka tygodni” powinny budzić ostrożność.

Czas postępowania zależy od sprawy i od sądu.

Najlepszym sposobem na uniknięcie niepotrzebnych opóźnień po stronie klienta jest odpowiednie przygotowanie skargi, przemyślenie materiału dowodowego i wskazanie świadków, którzy rzeczywiście posiadają informacje istotne dla postępowania.

Na pytanie „ile dokładnie trwa proces kanoniczny?” najuczciwsza odpowiedź brzmi zatem: nie da się zagwarantować jednej długości dla każdej sprawy. Można natomiast od początku zadbać, aby sprawa była dobrze przygotowana i nie traciła czasu z powodu elementów, których można było uniknąć.